راهنمای جامع اصطلاحات بورس
سلام! به دنیای پرنوسان بازار سرمایه خوش آمدید.
قبل از اینکه بخواهید اولین خرید خود را انجام دهید، باید با زبان این بازار آشنا شوید. چون اگر زبان بورس را بلد نباشید، مثل این است که نقشهای به زبان چینی داشته باشید و بخواهید در خیابانهای توکیو گشت بزنید!
نگران نباشید؛ اینجا قرار نیست با یک سری تعاریف خشک و بیروح طرف شوید. بیایید با هم، مهمترین اصطلاحات بورس را طوری یاد بگیریم که تا آخر عمر یادتان بماند:
🏛️ از کجا شروع کنیم؟ (آشنایی با بازارها)
-
بازار اولیه (IPO) و ثانویه: فرض کنید یک کارخانه تازه تأسیس تصمیم میگیرد سهامش را به مردم بفروشد. این اولین فروش، در بازار اولیه اتفاق میافتد (همان عرضه اولیه معروف). اما بعد از آن، اگر شما بخواهید همان سهم را از همسایهتان بخرید، این یعنی وارد بازار ثانویه (همان تالار شیشهای بورس) شدهاید.
-
فرابورس و بازار پایه: اگر شرکتی شرایط سختگیرانه بورس تهران را نداشته باشد، به فرابورس میرود. بازار پایه هم حیاط خلوت فرابورس است؛ جایی برای شرکتهای نوپا یا زیانده که ریسکشان بالاست، اما پتانسیل رشد عجیبی هم دارند!
-
بورس کالا و انرژی: اینجا خبری از سهام شرکتها نیست! این بازارها، محل معامله کالاهای فیزیکی (مثل سیمان، برنج و طلا) و حاملهای انرژی (نفت و برق) هستند.
📊 معیارهای سنجش بازار (چطور بفهمیم بازار چه حسی دارد؟)
-
شاخص کل (هموزن): این دو، دماسنج بازار هستند! شاخص کل مثل یک ترازوی کج است؛ چون شرکتهای غولپیکر را سنگینتر میکشد. اما شاخص کل هموزن خیلی عادلانهتر است و به همه سهام یک وزن میدهد. اگر این شاخص بالا برود، یعنی واقعاً همه جای بازار صعودی است، نه فقط چند شرکت بزرگ!
-
بازار گاوی و خرسی: این دو تا حیوان را جدی بگیرید! وقتی بازار سیر صعودی دارد، میگویند گاوی (شاخها رو به بالاست) و وقتی ریزشی میشود، میگویند خرسی (پنجهها رو به پایین!).
💰 زبان معاملات (زمانی که پای خرید و فروش وسط است)
-
دامنه نوسان (و پیشگشایش): یعنی سهام در یک روز نمیتواند بیشتر یا کمتر از ۵± درصد تغییر قیمت دهد. اما قبل از شروع معامله، یک مرحله به اسم پیشگشایش داریم؛ جایی که خریدار و فروشنده صفآرایی میکنند اما هنوز دعوا شروع نشده! ساعت ۹ صبح که میشود، اولین قیمت شکل میگیرد.
-
صفهای خرید و فروش: اگر برای خریدن یه سهم هجوم ببرید و کسی نخواهد بفروشد، میشود صف خرید (یعنی تقاضا زیاد است). برعکس، اگر همه بخواهند فرار کنند و کسی نخرد، میشود صف فروش (یعنی عرضه زیاد است).
💎 صورتهای مالی (ارزش واقعی یک سهم چقدر است؟)
-
EPS (سود هر سهم) و DPS (سود نقدی): EPS یعنی شرکت به ازای هر سهمش چقدر پول درآورده است. اما DPS یعنی از آن پول، چقدر را قسطی به حساب شما واریز میکند! (بقیه اش میشود سود انباشته برای سرمایهگذاریهای بعدی شرکت).
-
نسبت P/E (قیمت به سود): این نسبت میگوید که شما چند سال باید صبر کنید تا پولی که برای خرید سهم دادهاید، از محل سود شرکت برگردد. عدد بالای آن یعنی سهم گران است، عدد پایین یعنی ارزان! (البته همیشه اینطور نیست، اما برای شروع عالی است).
-
حق تقدم: وقتی شرکت میخواهد بزرگتر شود و از شما پول نقد طلب کند، به شما حق تقدم میدهد. یعنی به شما اجازه میدهد قبل از دیگران، سهام جدید شرکت را با تخفیف بخرید.
🛠️ ابزارهای حرفهای (برای مدیریت ریسک و پول)
-
حد سود (Take Profit) و حد ضرر (Stop Loss): این دو، بهترین دوستان یک معاملهگر هستند! حد سود به شما میگوید که به اندازه کافی پول درآوردهاید و دست از طمع بردارید. حد ضرر هم کمربند ایمنی شماست؛ به شما میگوید که دیگر بس است و قبل از اینکه کل سرمایهتان نابود شود، از معامله خارج شوید.
-
اهرم (Leverage) و مارجین: تصور کنید کارگزار به شما قرض میدهد تا با پول بیشتری معامله کنید. به این قرض، اهرم میگویند. اما برای اینکه خیالش راحت باشد، از شما مارجین (نوعی وثیقه یا تضمین) میگیرد.
-
سبدگردانی: حوصله تحلیل کردن ندارید؟ پولتان را میدهید به یک تیم حرفهای تا برایتان سبد سهام (پورتفوی) درست کنند و به جای شما معامله کنند. به این کار، سبدگردانی میگویند.
📱 اپلیکیشنها و قوانین (ابزارهای کمکی)
-
کدال (Codal) و سجام: سجام مثل سامانه احراز هویت ملی بورس است که بدون ثبتنام در آن، هیچ معاملهای نمیتوانید بکنید. اما کدال مثل یک روزنامه رسمی است که همه گزارشهای مالی و اطلاعیههای شرکتها را منتشر میکند. یک سرمایهگذار حرفهای روزی ۳ بار سراغ کدال میرود!
-
اوراق مشارکت و تسه: اوراق مشارکت یعنی شما به دولت یا یک شرکت بزرگ قرض میدهید و آنها سود ثابت به شما میدهند. اوراق تسه هم مخصوص کسانی است که میخواهند برای خرید مسکن وام بگیرند و امتیاز آن را میخرند و میفروشند.
⚠️ علائم هشدار دهنده (وضعیتهای نمادها)
حتماً برایتان پیش آمده که یک نماد را باز میکنید و میبینید غیرفعال است. این علائم را بلد باشید:
-
مجاز-محفوظ: مثل این میماند که درِ فروشگاه باز است، اما صندوقها را قفل کردهاند! (میتوانید سفارش ثبت کنید ولی معاملهای انجام نمیشود).
-
ممنون-متوقف: یعنی خبری از شرکت است که خیلی مهم است. درِ فروشگاه تا اطلاع ثانوی بسته است (معمولاً برای برگزاری مجامع یا شوکهای بزرگ).
یک نکته طلایی: در بورس، برنده کسی نیست که بیشترین معامله را انجام میدهد، بلکه کسی است که مدیریت ریسک را بلد است. پس این اصطلاحات را بارها و بارها مرور کنید تا تبدیل به زبان دوم شما شوند. موفق باشید!